Ticaret Şirketlerinde Sermaye Koyma Borcu ve Temerrüt | Şirketler Hukuku
- Av. Enes Samet Öztorun
- 3 Tem
- 4 dakikada okunur
İçindekiler
Avukatın Notu:
Ticari hayatta şirket ortaklıkları kurulurken en sık karşılaştığımız hukuki ihtilaflar, sermaye koyma borcunun zamanında veya gereği gibi ifa edilmemesinden kaynaklanmaktadır. Ankara'daki büromuzda şirketler hukuku alanında yürüttüğümüz uyuşmazlık çözümlerinde ve dava süreçlerinde gözlemlediğimiz üzere, sermaye yükümlülüklerinin en başından sağlam bir hukuki zemine oturtulması ticari faaliyetlerin devamlılığı için kritik öneme sahiptir. Olası uyuşmazlıkların önüne geçmek ve hak kayıpları yaşamamak adına profesyonel hukuki destek almanızı tavsiye ederiz. Konunun detaylarını aşağıda inceleyebilir, süreçleriniz hakkında bilgi almak için yazımızın sonundaki iletişim kanallarından bize ulaşabilirsiniz.
1. Giriş: Ticaret Şirketlerinde Sermaye Koyma Borcu ve Temerrüt
Ticari hayatın temeli olan ticaret şirketlerinin varlıklarını sürdürebilmeleri ve hedeflerine ulaşabilmeleri için bir malvarlığına (sermayeye) sahip olmaları şarttır. Şirket ortaklarının temel yükümlülüklerinden biri de şirket sözleşmesinde taahhüt ettikleri sermayeyi eksiksiz ve zamanında şirkete getirmektir. Bu yazımızda, Türk Ticaret Kanunu (TTK) madde 127 ila 133 arasında düzenlenen sermaye koyma borcu ve temerrüt durumlarını sade bir dille inceleyeceğiz.
2. Şirketlere Neler Sermaye Olarak Konulabilir?
Türk Ticaret Kanunu’nun 127. maddesi, şirketlere sermaye olarak nelerin getirilebileceğini geniş bir çerçevede düzenlemiştir. Özel kanunlardaki kısıtlamalar saklı kalmak kaydıyla ticaret şirketlerine aşağıdaki değerler sermaye olarak konulabilir:
Nakit para, alacaklar ve kıymetli evraklar.
Sermaye şirketlerine ait paylar.
Marka, patent gibi fikrî mülkiyet hakları.
Taşınır ve taşınmaz mallar ile bunların kullanım (faydalanma) hakları.
Kişisel emek ve ticari itibar.
Ticari işletmeler ile maden ruhsatnameleri.
Haklı olarak kullanılan elektronik ortamlar, alan adları ve işaretler.
Devredilebilen ve nakden (para ile) değerlendirilebilen her türlü değer.
3. Sermaye Koyma Borcunun İfası ve Özellikleri
Kanunun 128. maddesine göre; her ortak, usulüne uygun olarak imzalanmış şirket sözleşmesiyle taahhüt ettiği sermayeyi şirkete karşı ifa etmekle (ödemekle) yükümlüdür. Sermayenin nakit para yerine taşınmaz, fikri mülkiyet veya taşınır mal gibi "ayni sermaye" olarak belirlenmesi halinde özel güvence prosedürleri devreye girer:
Taşınmazlar (Gayrimenkuller): Şirket sözleşmesinde bilirkişi tarafından değer biçilen taşınmazların tapuya şerh edilmesi gerekir.
Fikri Mülkiyet Hakları: Varsa ilgili özel sicillerine tescil edilmelidir.
Taşınırlar: Güvenilir bir kişiye tevdi edilmesi (bırakılması) zorunludur.
Şirket tüzel kişilik kazandığı andan itibaren, ortakların taahhüt ettiği sermaye değerleri üzerinde malik sıfatıyla doğrudan tasarruf edebilir. Ancak, taşınmazlar veya ayni haklar üzerinde mülkiyetin tam olarak şirkete geçebilmesi için tapu siciline tescil işlemi şarttır.
4. Sermaye Borcunda Temerrüt (Gecikme) ve Hukuki Sonuçları
Şirket ortakları, şirketlerin faaliyetlerini sürdürebilmesi için taahhütlerini zamanında yerine getirmelidir. Zamanında ödenmeyen sermaye borcu hukuki sonuçlar doğurur:
Dava ve Tazminat Hakkı: Şirket, yükümlülüğünü yerine getirmeyen ortaktan borcun ödenmesini talep ve dava edebilir. Ayrıca gecikmeden kaynaklanan zararların tazmini de istenebilir. Ancak tazminat talep edilebilmesi için borçlu ortağa ihtar gönderilmiş olması şarttır.
Temerrüt Faizi (m. 129): Ödenmeyen sermaye eğer nakit paraysa; sözleşmede aksi bir hüküm yoksa, şirketin tescili anından itibaren yasal temerrüt faizi işlemeye başlar.
5. Şirkete Alacak Devredilmesi Durumu
Bir ortak, şirkete nakit para veya taşınmaz vermek yerine, üçüncü bir kişiden olan şahsi "alacağını" sermaye olarak devredebilir. TTK m. 130 gereğince, bu alacak bizzat şirket tarafından tahsil edilmedikçe ortağın sermaye borcu ödenmiş sayılmaz.
Eğer devredilen alacağın vadesi gelmişse, sözleşme tarihinden itibaren 1 ay içerisinde tahsil edilmelidir.
Bu süre içinde şirketin elinde olmayan sebeplerle bile olsa tahsilat yapılamazsa; şirket zararının tazmini hakkı saklı kalmak üzere, ortak bir aylık sürenin bitiminden itibaren gecikilen her gün için temerrüt faizi ödemekle yükümlü hale gelir.
6. Ortakların Kişisel Alacaklılarının Durumu
TTK m. 133 uyarınca, şirket ortağının şahsi alacaklıları doğrudan doğruya şirketin malvarlığına başvuramazlar. Ortakların kendi kişisel borçları için kanun şu yolları öngörmüştür:
Şahıs Şirketlerinde: Alacaklılar, borcunu ödemeyen ortağın sadece yıl sonu bilançosunda belirlenen "kâr payına" veya şirket dağılmışsa "tasfiye payına" haciz koydurabilir.
Sermaye Şirketlerinde: Kâr veya tasfiye payına ek olarak, borçlu ortağa ait olan hisse senetlerinin veya senede bağlanmamış paylarının İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre haczedilmesi ve paraya çevrilmesi istenebilir. Haciz, talep üzerine pay defterine işlenir.
7. Sıkça Sorulan Sorular
Sermaye olarak kişisel emek veya ticari itibar konulabilir mi?
Evet, Türk Ticaret Kanunu m. 127 uyarınca, özel kanunlardaki istisnalar saklı kalmak kaydıyla, kişisel emek ve ticari itibar şirketlere sermaye olarak konulabilen değerler arasındadır.
Sermaye koyma borcunu ödemeyen ortağa doğrudan faiz işletilir mi?
Eğer taahhüt edilen sermaye nakit (para) ise ve zamanında ödenmemişse, şirket sözleşmesinde aksi bir tarih belirlenmedikçe şirketin tescil edildiği andan itibaren temerrüt faizi işlemeye başlar.
Ortağın şahsi borcu yüzünden şirket mallarına haciz gelir mi?
Hayır. Ortağın şahsi alacaklıları, şirketin malvarlığına veya demirbaşlarına haciz uygulayamaz. Alacaklılar ancak ortağın şirketten alacağı kâr payına, tasfiye payına veya sermaye şirketlerinde sahip olduğu paylarına yönelebilir.
Ayni sermayenin değeri nasıl belirlenir?
Ayni sermaye (taşınmaz, araç, makine vb.) olarak konulan varlıklara, bağımsız bilirkişiler tarafından değer biçilir ve bu değer taraflarca kabul edilmiş sayılır.
8. İletişim ve Hukuki Danışmanlık
Ticaret şirketlerinde sermaye koyma borcu, temerrüt durumları ve ortaklar arası uyuşmazlıklar, ticari hayatın temelini sarsabilecek son derece hassas süreçlerdir. Şirketinizin hukuki altyapısını en başından güvence altına almak, ayni sermaye devir süreçlerini sorunsuz yönetmek veya ödenmeyen sermaye borçlarından doğan haklarınızı korumak için uzman desteği şarttır.
Ticari ihtilaflarınız ile şirketler hukuku kapsamındaki tüm hukuki danışmanlık ihtiyaçlarınız için büromuzla iletişime geçebilir, detaylı bilgi ve randevu talep edebilirsiniz.
Av. Enes Samet ÖZTORUN
Yorumlar