Hırsızlık Suçu ve Cezası (TCK 141 vd.)
- Av. Enes Samet Öztorun
- 28 Nis
- 4 dakikada okunur
İçindekiler
Hırsızlık Suçunda Daha Az Cezayı Gerektiren Haller (TCK m.144)
8.1. Hırsızlık suçunun temel cezası nedir ve paraya çevrilebilir mi?
8.2. Kapkaç veya yankesicilik suretiyle hırsızlığın yaptırımı ne kadardır?
8.3. Hırsızlık gece saatlerinde yapılırsa ceza artar mı?
8.4. Çalınan eşyanın çok değersiz olması durumunda hapis yatılır mı?
1. Hırsızlık Suçu Nedir? (TCK m.141)
Toplum düzenini ve mülkiyet hakkını en ağır şekilde ihlal eden suç tiplerinin başında hırsızlık suçu gelmektedir. Türk Ceza Kanunu'nun 141. maddesinde düzenlenen temel hırsızlık suçu; zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimse tarafından işlenir. Kanun koyucu, bireylerin mülkiyet ve zilyetlik haklarını koruma altına alırken, suçun bu temel şeklini işleyen failler hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilmesini hükme bağlamıştır.
2. Hırsızlık Suçunda Nitelikli Haller ve Cezası (TCK m.142)
Hırsızlık suçunun basit halinin ötesine geçerek, mağdurun veya toplumun içinde bulunduğu durumun, malın bulunduğu yerin veya suçun işleniş biçiminin istismar edilmesi nitelikli hırsızlık hallerini oluşturur. Kanun, fiilin haksızlık muhtevasının artması sebebiyle çok daha ağır yaptırımlar öngörmüştür. Suçun;
Kime ait olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya hakkında işlenmesi,
Halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli varış veya kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında işlenmesi,
Bir afet veya genel bir felaketin meydana getirebileceği zararları önlemek veya hafifletmek maksadıyla hazırlanan eşya hakkında işlenmesi,
Adet veya tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında işlenmesi hallerinde fail, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Bununla birlikte, kanun koyucu eylemin toplumda yarattığı infiali ve mağduriyetin boyutunu gözeterek ceza miktarını beş yıldan on yıla kadar hapis cezası olarak belirlediği durumları da açıkça saymıştır. Bunlar;
Kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanılması,
Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle (kapkaç ve yankesicilik) işlenmesi,
Doğal bir afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku veya kargaşadan yararlanılması,
Haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle gerçekleştirilmesi,
Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması,
Tanınmamak için özel tedbir alınması veya yetkisi olmadığı halde resmi sıfat takınılması,
Büyük veya küçük baş hayvanlar üzerinde gerçekleştirilmesi,
Herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında işlenmesi halleridir.
Bu hallerin mevcudiyeti halinde beş yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Özellikle elde veya üstte taşınan eşyanın çekip alınması veya özel beceriyle hırsızlık yapılması suçunun, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda olan kimseye karşı işlenmesi halinde, verilecek cezanın üçte biri oranına kadar artırılacağı hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca suçun; sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında ve bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi halinde ceza beş yıldan on iki yıla kadar hapistir. Eğer hırsızlık eylemi neticesinde haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımı gibi hayati bir kamu hizmeti geçici de olsa aksarsa, uygulanacak ceza yarısından iki katına kadar artırılmaktadır.
3. Hırsızlık Suçunun Gece Vakti İşlenmesi (TCK m.143)
Gece vaktinin sağladığı ıssızlık ve görünmezlik, mağdurun malını koruma direncini kırarken failin suçu işleme cesaretini artırır. Bu durumu ağırlaştırıcı bir neden olarak kabul eden yasa, hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi halinde faile verilecek cezanın yarı oranında artırılmasını emretmektedir.
4. Hırsızlık Suçunda Daha Az Cezayı Gerektiren Haller (TCK m.144)
Failin mülkiyet üzerinde kısmi bir hakkının bulunması veya eylemin temelinde meşru bir alacak iddiasının yatması hukuki değerlendirmeyi değiştirir. Hırsızlık suçunun, paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde işlenmesi veya failin bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla bu fiili gerçekleştirmesi durumlarında haksızlık içeriği azalır. Bu iki halde, mağdurun şikayeti aranır ve fail hakkında iki aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
5. Hırsızlıkta Çalınan Malın Değerinin Az Olması (TCK m.145)
Ceza hukukunda orantılılık ilkesinin bir yansıması olarak, çalınan malın ekonomik değerinin düşüklüğü hakime özel bir takdir hakkı verir. Hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, mahkeme tarafından verilecek cezada belli oranlarda indirim yapılabileceği gibi, olayın işleniş şekli ve failin kastındaki özellikler de göz önünde bulundurularak faile tamamen ceza vermekten de vazgeçilebilir.
6. Kullanma Hırsızlığı Nedir? (TCK m.146)
Failin malik olma, eşyayı tamamen kendi malvarlığına katma kastının bulunmadığı durumlardır. Hırsızlık suçunun, malın sadece geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere işlenmesi halinde, şikayet üzerine, verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir. Ancak, eşyanın iade amacı olsa dahi başka bir suç işlemek için kullanılmış olması (örneğin hırsızlık yapmak için araba çalınıp geri bırakılması) halinde bu indirim hükmünden yararlanılamaz.
7. Hırsızlık Suçunda Zorunluluk Hâli (TCK m.147)
İnsani bir gereksinimin, kişinin hür iradesini ortadan kaldıracak boyuta ulaştığı hallerde kanun faili korur. Hırsızlık suçunun ağır ve acil bir ihtiyacı (örneğin açlık, donma tehlikesi, acil ilaç ihtiyacı) karşılamak için işlenmesi halinde, hakime olayın özelliğine göre faile verilecek cezada indirim yapma veya ceza vermekten tamamen vazgeçme yetkisi tanınmıştır.
8. Sıkça Sorulan Sorular
Soru 1: Hırsızlık suçunun temel cezası nedir ve paraya çevrilebilir mi?
Temel hırsızlık suçu, başkasına ait taşınır bir malın rıza dışında alınması fiili olup cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Mahkemece yapılacak yargılama sonucunda tayin edilecek hapis cezasının miktarı bir yıl veya daha altında kalırsa, yasal şartların varlığı halinde bu cezanın adli para cezasına çevrilmesi hukuken mümkündür.
Soru 2: Kapkaç veya yankesicilik suretiyle hırsızlığın yaptırımı ne kadardır?
Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle işlenen hırsızlık fiilleri nitelikli hal sayılır ve fail beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu eylem, kendisini savunamayacak durumdaki bir kişiye karşı işlenirse ceza üçte biri oranında artırılır.
Soru 3: Hırsızlık gece saatlerinde yapılırsa ceza artar mı?
Evet. TCK m.143 uyarınca, hırsızlık eyleminin gece vakti gerçekleştirilmesi failin lehine, mağdurun aleyhine bir durum yarattığından cezanın yarı oranında artırılmasını gerektiren kesin bir ağırlaştırıcı nedendir.
Soru 4: Çalınan eşyanın çok değersiz olması durumunda hapis yatılır mı?
TCK m.145 uyarınca, suçun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı halinde mahkemenin geniş bir takdir yetkisi vardır. İşleniş şekli ve özellikleri göz önünde bulundurularak cezadan büyük oranda indirim yapılabileceği gibi, hakkaniyet gereği ceza vermekten tamamen vazgeçilmesi de ihtimaller dahilindedir.
Soru 5: Araç çalındıktan sonra geri bırakılırsa ceza düşer mi?
Malın temelli alınmak kastıyla değil, geçici bir süre kullanılıp geri iade edilmek üzere alınmasına "kullanma hırsızlığı" denir. Bu eylem şikayete tabidir ve suç teşkil etmekle birlikte şikayet üzerine ceza yarı oranına kadar indirilir. Fakat araç, başka bir suçu (örneğin soygun veya adam yaralama) işlemek için kullanılmışsa bu indirimden faydalanılamaz.
Av. Enes Samet ÖZTORUN
Yorumlar