Kullanmak İçin Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Satın Almak, Kabul Etmek veya Bulundurmak ya da Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanmak Suçu (TCK m.191)
- Av. Enes Samet Öztorun
- 5 gün önce
- 9 dakikada okunur
İçindekiler
TCK m.191 Kapsamında Suçun Maddi Unsurları ve Seçimlik Haller Nelerdir?
3.1. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Satın Almak Fiili
3.2. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kabul Etmek Fiili Nedir?
Uyuşturucu Kullanma ile Uyuşturucu Ticareti Suçu Arasındaki Kritik Sınır
Soruşturma Usulü: Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (KDAE) Kurumu
Israr Şartı ve Kararın İhlali: Soruşturmadan Kovuşturmaya Geçiş
11.1. Uyuşturucu kullanma suçundan ilk kez yakalanan kişi cezaevine girer mi?
11.2. Denetimli serbestlik süresince kaç kez idrar testi yapılır?
11.3. Uyuşturucu kullanma suçu sicile (sabıka kaydına) işler mi?
11.4. Kişisel kullanım sınırı kaç gramdır?
11.5. Denetimli serbestlikteyken tekrar uyuşturucuyla yakalanırsam ne olur?
11.6. Uyuşturucu davası devam ederken polis veya bekçi olabilir miyim?
11.7. Etkin pişmanlıktan yararlanmak için satıcının ismini vermem şart mı?
Kullanmak İçin Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Satın Almak, Kabul Etmek veya Bulundurmak ya da Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanmak Suçu Nedir?
Türkiye’nin uyuşturucu ve uyarıcı maddelerle mücadelesi, hem uluslararası sözleşmelerden hem de Anayasa’nın 58. maddesinde yer alan devletin gençleri uyuşturucu bağımlılığından koruma yükümlülüğünden kaynaklanmaktadır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK), uyuşturucu suçlarını "Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar" bölümünde düzenleyerek bu maddelerin bireysel ve toplumsal zararlarını asgariye indirmeyi hedeflemiştir. Kanun koyucu, uyuşturucu maddeyi imal eden ve satan kişiye karşı son derece sert bir yaptırım politikası izlerken, uyuşturucu kullanan kişiye karşı daha esnek, rehabilite edici ve tedavi odaklı bir yaklaşım benimsemiştir.
Bu suç tipinin temel düzenlemesi olan TCK 191. maddesi, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak fiillerini cezai yaptırıma bağlamıştır. Ancak madde metninin gerekçesinde açıkça vurgulandığı üzere, maddeyi kullanan kişi aslında tedavi ve terapiye muhtaç bir "hasta" olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, doğrudan hapis cezası yerine "kamu davasının açılmasının ertelenmesi" ve "denetimli serbestlik" gibi alternatif infaz ve iyileştirme yöntemleri ön plana çıkarılmıştır.
Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Nedir?
Türk ceza mevzuatında uyuşturucu veya uyarıcı maddenin eksiksiz bir listesi yasal metin içerisinde bulunmamaktadır. Bunun yerine, bilimsel kriterler ve uluslararası protokoller esas alınır. TCK’nın uygulanmasında bir maddenin bu kapsama girip girmediği, kişinin merkezi sinir sistemi üzerinde uyuşturucu veya uyarıcı etki yapıp yapmadığına ve bağımlılık potansiyeline göre belirlenir.
Madde Sınıflandırması | Örnekler | Hukuki Statü |
Doğal Maddeler | Esrar, Reçine Esrar, Hint Keneviri | TCK 191 kapsamında yasaklı |
Yarı Sentetik Maddeler | Eroin, Morfin, Kodein | Yüksek artırım oranlı maddeler |
Tam Sentetik Maddeler | Kokain, Amfetamin, Metamfetamin | Ağırlaştırıcı sebep (TCK 188/4-a) |
Sentetik Kannabinoidler | Bonzai, JWH-018 ve türevleri | TCK 191 kapsamında yasaklı |
Yeşil/Kırmızı Reçeteli İlaçlar | Lyrica, Xanax, Suboxone | Kullanım amacı dışı bulundurma suçtur |
Ele geçirilen maddenin uyuşturucu olup olmadığı konusunda şüphe bulunması halinde, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) uyarınca bilirkişi incelemesi yaptırılır. Adli Tıp Kurumu veya Jandarma/Polis Kriminal Laboratuvarları tarafından düzenlenen analiz raporu, yargılamanın en temel delilidir. Maddenin kimyasal bileşenlerinin uyuşturucu etkisi yaratmadığı saptanırsa, suçun konusu oluşmayacağından beraat kararı verilmesi gerekmektedir.
TCK m.191 Kapsamında Suçun Maddi Unsurları ve Seçimlik Haller Nelerdir?
TCK 191. maddesinde tanımlanan suç, "seçimlik hareketli" bir suçtur. Bu, maddedeki dört ana hareketten herhangi birinin gerçekleştirilmesinin cezalandırma için yeterli olduğu, ancak birden fazlasının aynı anda yapılmasının tek bir suç oluşturacağı anlamına gelir.
3.1. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Satın Almak Fiili Nedir?
Satın alma, uyuşturucu maddenin zilyetliğinin bir bedel (para veya para ile ölçülebilen bir değer) karşılığında başkasından devralınmasıdır. Maddenin teslim alınıp alınmaması suçun tamamlanması açısından kritiktir; ancak satın alma konusunda anlaşmaya varılması ve paranın ödenmesi gibi durumlar teşebbüs aşamasında kalmış eylemleri de gündeme getirebilir. Uygulamada, failin uyuşturucuyu "kullanma amacıyla" satın aldığını beyan etmesi, eylemin TCK 188 (ticaret) yerine TCK 191 kapsamında değerlendirilmesi için savunmanın temel dayanağıdır.
3.2. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kabul Etmek Fiili Nedir?
Kabul etme, uyuşturucu maddenin fail tarafından herhangi bir bedel ödenmeksizin, hibe, hediye veya emanet yoluyla teslim alınmasıdır. Örneğin, bir arkadaş ortamında denemesi için verilen bir maddenin alınması "kabul etmek" fiilini oluşturur. Burada önemli olan husus, failin madde üzerinde fiili hakimiyet kurmasıdır.
3.3. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Bulundurmak Fiili Nedir?
Bulundurmak, uyuşturucu veya uyarıcı madde üzerinde, failin istediği zaman kullanabileceği bir hakimiyet alanında tutulmasıdır. Maddenin mutlaka failin üzerinde (cebinde, çantasında) yakalanması gerekmez. Failin evi, aracı, iş yeri veya kullanımında olan herhangi bir gizli bölmede ele geçirilen maddeler "bulundurma" kapsamında değerlendirilir.
Ancak bulundurma fiilinin TCK 191 kapsamında kalabilmesi için miktarının "kişisel kullanım sınırları" içinde olması şarttır. Eğer miktar bu sınırı aşıyorsa veya bulundurma biçimi (örneğin hassas terazi ile yan yana olma) ticari bir amacı gösteriyorsa, suçun niteliği değişir.
3.4. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanmak Fiili Nedir?
Kullanmak, uyuşturucu veya uyarıcı maddenin vücuda alınması (yutma, damar yolu, soluma vb.) eylemidir. Kanun koyucu, kullanım sıklığına veya sayısına bakmaksızın bu eylemi suç saymıştır. İlk defa denemek için bir kez kullanmak dahi TCK 191’in ihlalidir. Kullanım eylemi genellikle kan, idrar veya saç örneklerinin laboratuvar analizleri yoluyla ispatlanır.
TCK 191'de Manevi Unsur ve Kast: Kullanma Amacının Tespiti
TCK m.191’in manevi unsuru "genel kast"tır; ancak bu kasta ek olarak failin "kullanma amacı" ile hareket etmesi gerekir. Fail uyuşturucu maddeyi bulundururken veya satın alırken bunu "başkasına satmak, devretmek veya tedarik etmek" amacıyla yapıyorsa, TCK 191 değil, TCK 188 uygulanır. Yargıtay uygulamalarına göre, failin saikinin (neden kullandığının) suçun oluşumu açısından bir önemi yoktur; keyif almak, acı dindirmek veya merak gidermek amacıyla hareket edilmiş olması kastın varlığı için yeterlidir.
Uyuşturucu Kullanma ile Uyuşturucu Ticareti Suçu Arasındaki Kritik Sınır
Uyuşturucu yargılamalarında en büyük tartışma konusu, ele geçen maddenin "kullanım" için mi yoksa "ticaret" için mi bulundurulduğudur. Yargıtay bu ayrımı yaparken somut olayın özelliklerine göre şekillenen bir dizi kriter geliştirmiştir.
5.1. Yargıtay’ın Kişisel Kullanım Miktarı ve Gramaj Kriterleri
Yargıtay, bir kişinin günlük ve yıllık ortalama tüketim miktarını esas alarak bazı "eşik" değerler belirlemiştir. Bu değerlerin üzerindeki miktarlar, aksi ispatlanamadığı sürece ticaret karinesi olarak kabul edilir.
Madde Türü | Günlük Ortalama Tüketim | Yargıtay’a Göre Kullanım Sınırı |
Esrar | 1.5 - 2 gram | Yıllık 600 - 700 gram |
Eroin | 150 - 300 miligram | 20 gram üzeri ticaret şüphesi |
Kokain | 60 - 100 miligram | 20 gram üzeri ticaret şüphesi |
Metamfetamin | 200 - 500 miligram | Gramajdan ziyade paketleme esastır |
Sentetik Hap | 1 - 2 adet | 50 adet üzeri kullanım sınırını aşar |
Önemli Not: Miktar tek başına belirleyici değildir. Örneğin, 180 gram esrarın tek parça halinde evde yakalanması "kullanım" sayılabilirken; 50 gram esrarın 10 ayrı küçük pakete (fişek) bölünmüş halde hassas teraziyle yakalanması "ticaret" suçuna delil kabul edilir.
5.2. Ele Geçirilme Biçimi, Paketleme ve Yan Deliller
Failin kastını belirleyen teknik detaylar şunlardır:
Paketleme: Maddenin küçük gramajlar halinde, satışa hazır "fişekler" şeklinde ambalajlanması ticaret kastını gösterir.
Yan Ekipmanlar: Hassas terazi, uyuşturucu presleme makineleri veya çok sayıda boş küçük şeffaf poşetin bulunması ticari faaliyete işaret eder.
Bulunulan Yer: Maddenin okul, yurt, hastane veya ibadethane gibi sosyal alanların yakınında yakalanması, ticaret şüphesini artırır.
5.3. Suçun İşlendiği Yer ve Zamanın Etkisi
Maddenin ele geçirildiği yerin kişisel kullanıma uygun olup olmadığı incelenir. Örneğin, failin yatak odasındaki komodinde bulunan madde ile aracının gizli bölmelerinde veya bagajın döşeme altına saklanmış maddeler arasında kast yönünden fark gözetilir. Saklama şeklinin "hayatın olağan akışına" uygun olup olmadığı mahkemenin takdirindedir.
Soruşturma Usulü: Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (KDAE) Kurumu
28.06.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun ile TCK 191 suçunda "zorunlu erteleme" sistemi getirilmiştir. Bu sistem, şüpheliye bir "şans" tanıyarak onu cezaevi ortamından uzak tutmayı ve topluma kazandırmayı amaçlar.
6.1. Zorunlu Erteleme Kararı ve Şartları
Cumhuriyet savcısı, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçundan yürütülen soruşturmada, şüpheli hakkında 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir. Bu karar için şüphelinin rızası aranmaz; suçun sübutuna dair yeterli delil varsa savcılık bu kararı vermek zorundadır.
Erteleme kararının verilebilmesi için:
Failin o ana kadar aynı suçtan dolayı bir denetim süreci içerisinde olmaması,
Soruşturma konusu fiilin uyuşturucu ticareti değil, sadece kullanım sınırında kalması gerekir.
6.2. Denetimli Serbestlik ve Tedavi Tedbirlerinin Uygulanması
Erteleme süresi içinde şüpheli hakkında asgari 1 yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Denetimli Serbestlik Müdürlüğü tarafından şüpheliye şu yükümlülükler yüklenebilir:
Düzenli Görüşmeler: Uzmanlarla bireysel veya grup görüşmelerine katılmak.
Eğitim Programları: Bağımlılıkla mücadele seminerlerine dahil olmak.
Tedavi: Eğer şüpheli bağımlı ise, AMATEM veya ÇEMATEM gibi sağlık kuruluşlarında yatılı veya ayakta tedavi görmek.
Savcı, denetim süresini altışar aylık periyotlarla en fazla 2 yıl daha uzatabilir (toplam 3 yıl).
6.3. Erteleme Süresi İçinde Uyuşturucu Testleri ve Takip Süreci
2023 yılında yapılan yasal düzenleme ile Cumhuriyet savcılarına yeni bir denetim görevi verilmiştir. Erteleme süresi zarfında şüphelinin madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek amacıyla, şüphelinin yılda en az iki defa ilgili kuruma sevki sağlanarak tahlilleri yapılır. Bu testlerin sonucunun "pozitif" çıkması, erteleme kararının ihlali anlamına gelir.
Israr Şartı ve Kararın İhlali: Soruşturmadan Kovuşturmaya Geçiş
KDAE kararı, fail için bir "dokunulmazlık" sağlamaz. Belirlenen kurallara uyulmaması halinde dosya savcılıktan mahkemeye intikal eder.
7.1. Yargıtay İçtihatları Işığında "Israr" Kavramı
TCK 191/4-a bendinde belirtilen "yükümlülüklere uygun davranmamakta ısrar etme" ifadesi, uygulamada en çok hata yapılan alanlardan biridir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi’nin yerleşik kararlarına göre, şüpheliye yükümlülükleri bildiren "ilk çağrı kağıdına" uyulmaması tek başına ısrar sayılmaz.
Hukuki Süreç Şöyle İşlemelidir:
Şüpheliye ilk tebligat yapılır.
Şüpheli gelmezse, ona "ikinci bir ihtarat (uyarı)" gönderilir.
Bu uyarıda, yükümlülüğe uymamasının "ısrar" sayılacağı ve hakkında dava açılacağı açıkça belirtilir.
Şüpheli buna rağmen gelmezse "ısrar şartı" gerçekleşmiş kabul edilir.
Eğer savcılık veya denetimli serbestlik müdürlüğü bu "ikinci ihtar" mekanizmasını işletmeden doğrudan dava açarsa, mahkemece "durma" kararı verilerek dosya savcılığa geri gönderilmelidir.
7.2. İkinci Yakalanma ve Ertelemenin Kaldırılması
Erteleme süresi (5 yıl) içinde fail;
Yeniden uyuşturucu satın alır, kabul eder veya bulundurursa,
Uyuşturucu madde kullanırsa, bu durum doğrudan ihlal sebebi sayılır. Bu durumda savcılık artık erteleme kararını kaldırarak şüpheli hakkında uyuşturucu kullanma suçundan iddianame düzenler ve asliye ceza mahkemesinde dava açar. Önemli bir detay olarak, erteleme süresi içindeki ikinci yakalanma için ayrı bir soruşturma açılmaz; bu eylem ilk soruşturmanın ihlali olarak dosyaya eklenir.
TCK 191 Kovuşturma Evresi ve Yargılama Süreci
Kovuşturma evresi, savcılığın düzenlediği iddianamenin mahkemece kabulü ile başlar. Bu aşamada sanık artık "suçlu" sıfatıyla yargılanmaktadır.
8.1. Görevli Mahkeme ve Basit Yargılama Usulü
Bu suçta görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. 2024 itibarıyla, uyuşturucu kullanma suçunun basit hallerinde "Basit Yargılama Usulü" (CMK m.251) uygulanabilmektedir. Bu usulde duruşma açılmaksızın dosya üzerinden karar verilebilir ve cezada 1/4 oranında indirim yapılır. Ancak sanığın itirazı halinde genel yargılama usulüne dönülerek duruşma açılır.
8.2. TCK 191/10: Sosyal Alanlarda İşlenen Suçun Ağırlaştırılmış Hali
Kanun koyucu, uyuşturucunun toplumun hassas kesimlerine (gençler, hastalar, inanç grupları) ulaşmasını engellemek için mesafe bazlı bir ağırlaştırıcı neden getirmiştir. Fiilin;
Okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesislerde,
Veya bu yerlerin sınırlarına 200 metreden yakın mesafedeki umumi alanlarda, işlenmesi halinde, temel ceza yarı oranında artırılır. Bu durumda 2-5 yıl olan hapis cezası, 3-7.5 yıl aralığına yükselmektedir. Mahkeme, bu mesafeyi belirlemek için olay yerinde keşif yapmak zorundadır.
Uyuşturucu Suçlarında Etkin Pişmanlık (TCK m.192)
Uyuşturucu suçları ile mücadelede faillerin adalete yardımcı olması teşvik edilmiştir.
Tam Cezasızlık (TCK 192/2): Kullanmak için uyuşturucu bulunduran kişi, henüz haber alınmadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman aldığını bildirir ve bu bilgiler uyuşturucu tacirlerinin yakalanmasını sağlarsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.
Ceza İndirimi (TCK 192/3): Suç haber alındıktan sonra, ancak hüküm verilmeden önce suçun ortaya çıkmasına hizmet ve yardım edilirse, verilecek ceza 1/4’ten 1/2’ye kadar indirilir.
Kendi Başvurusuyla Tedavi (TCK 192/4): Hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşuna (örneğin AMATEM) başvurarak tedavi edilmesini isteyen kişiye ceza verilmez. Bu durumda sağlık mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğü de doğmaz.
Suçun İdari ve Mesleki Haklar Üzerindeki Etkileri Nelerdir?
Uyuşturucu kullanma suçunun adli cezası kadar, kişinin sosyal ve mesleki hayatına olan etkileri de kritiktir.
10.1. Devlet Memuriyetine Engel Teşkil Etme Durumu
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48/A-5 uyarınca; kasten işlenen bir suçtan dolayı 1 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olanlar devlet memuru olamazlar.
KDAE Süreci: Savcılığın verdiği erteleme kararı teknik bir mahkûmiyet değildir, bu nedenle memuriyete doğrudan engel değildir.
İhraç Riski: Hâlihazırda memur olan bir kişi uyuşturucu kullanırken yakalanırsa, ceza almasa bile "kurum vakarına aykırı hareket" gerekçesiyle disiplin soruşturması geçirebilir ve meslekten ihraç edilebilir.
10.2. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasına Etkisi
Polis, bekçi, uzman çavuş veya hakim/savcı adayı gibi kritik kadrolara girmek isteyenler için KDAE kararı veya denetimli serbestlik kaydı büyük bir engeldir. Adli sicilde görünmese bile "Arşiv Araştırması" sisteminde bu kayıtlar istihbarat birimleri tarafından görülebilmekte ve "olumsuz" sonuçlanmasına neden olabilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Soru 1: Uyuşturucu kullanma suçundan ilk kez yakalanan kişi cezaevine girer mi?
Hayır. İlk kez bu suçtan yakalanan kişiler hakkında savcılık zorunlu olarak "Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi" kararı verir. Kişi 5 yıl boyunca denetimli serbestlik kurallarına uyarsa dava açılmaz ve cezaevine girilmez.
Soru 2: Denetimli serbestlik süresince kaç kez idrar testi yapılır?
2023 yılındaki yasal değişiklikle birlikte, denetim süresi boyunca yılda en az iki defa sürpriz uyuşturucu testi yapılması zorunludur.
Soru 3: Uyuşturucu kullanma suçu sicile (sabıka kaydına) işler mi?
Eğer denetimli serbestlik süreci başarıyla tamamlanırsa, savcılık "kovuşturmaya yer olmadığı" kararı verir ve bu kayıt normal adli sicil kaydında (sabıkada) görünmez. Ancak hapis cezası verilmiş ve kesinleşmişse sicile işlenir.
Soru 4: Kişisel kullanım sınırı kaç gramdır?
Kesin bir yasal rakam olmamakla birlikte Yargıtay esrar için yıllık 600-700 gramı; eroin ve kokain için ise 20 gramı "ticaret şüphesi" sınırı olarak kabul etmektedir.
Soru 5: Denetimli serbestlikteyken tekrar uyuşturucuyla yakalanırsam ne olur?
Bu durum erteleme kararının ihlali sayılır. Hakkınızda doğrudan kamu davası açılır ve 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası istemiyle yargılanırsınız.
Soru 6: Uyuşturucu davası devam ederken polis veya bekçi olabilir miyim?
Uyuşturucu suçlarından dolayı yürütülen bir soruşturma veya kovuşturma, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlanmasına neden olur. Bu durum kolluk birimlerine girişi engelleyebilir.
Soru 7: Etkin pişmanlıktan yararlanmak için satıcının ismini vermem şart mı?
Evet. TCK 192 uyarınca cezasızlık veya indirimden yararlanmak için maddenin kaynağına dair "somut ve denetlenebilir" bilgiler verilmesi, yani diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet edilmesi şarttır.
Av. Enes Samet ÖZTORUN
Yorumlar