Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu (TCK m.109) ve Cezası

İçindekiler

1. Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Nedir?

2. Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunun Cezası (TCK m.109/1-2)

3. Suçun Cezayı Artıran Nitelikli Halleri (TCK m.109/3)

4. Suçun Cinsel Amaçla İşlenmesi ve Ekonomik Kayıp Hali

5. Hürriyeti Tahdit Suçunda Etkin Pişmanlık (TCK m.110)

6. Sıkça Sorulan Sorular

   6.1. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikayete tabi midir?

   6.2. Adam kaçırma suçu ile kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu aynı şey midir?

   6.3. Etkin pişmanlık indiriminden faydalanmanın temel şartı nedir?

   6.4. Suçun silahla veya eski eşe karşı işlenmesinin cezaya etkisi nedir?

   
   

1. Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu Nedir?

Halk arasında genellikle "adam kaçırma" veya "alıkoyma" olarak bilinen kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, temel hak ve özgürlüklerin en önemlilerinden biri olan kişi hürriyetini ihlal eden ciddi bir fiildir. Bu suç, bir kimsenin hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakılmasıyla vücut bulur. Suçun temel unsuru, mağdurun hareket serbestisinin, iradesi dışında ve hukuka aykırı bir şekilde kısıtlanmasıdır.

2. Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunun Cezası (TCK m.109/1-2)

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun yaptırımları, eylemin işleniş biçimine göre farklılık göstermektedir.

• Temel Hal: Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.

  
  

• Cebir, Tehdit veya Hile Kullanılması: Hürriyeti kısıtlama fiilinin, mağdura yönelik cebir, tehdit veya hile kullanılarak işlenmesi (örneğin mağdurun zorla bir araca bindirilmesi veya kandırılarak bir eve kilitlenmesi) cezanın artırılmasını gerektirir. Kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

  
  

3. Suçun Cezayı Artıran Nitelikli Halleri (TCK m.109/3)

Kanun koyucu, eylemin mağdur üzerindeki etkisini veya failin kullandığı aracı dikkate alarak bazı halleri daha ağır cezaya tabi tutmuştur. TCK m. 109/3 uyarınca, bu suçun aşağıda belirtilen şekillerde işlenmesi halinde, temel veya cebir/tehdit/hile kullanılmış fıkralarına göre verilecek ceza bir kat artırılır:

• Silahla işlenmesi,

• Birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi,

• Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi,

• Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle işlenmesi,

• Üstsoy, altsoy veya eşe ya da boşandığı eşe karşı işlenmesi,

• Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenmesi.

  
  

4. Suçun Cinsel Amaçla İşlenmesi ve Ekonomik Kayıp Hali

Hürriyeti tahdit suçunun cinsel saiklerle veya mağdurda maddi bir zarar doğuracak şekilde işlenmesi de kanunda ayrıca düzenlenmiştir.

• Cinsel Amaç: Suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde, uygulanacak cezalar (suçun temel veya nitelikli halleri üzerinden) yarı oranında artırılır.

• Ekonomik Kayıp: Bu suçun mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olması halinde, fail hakkında ayrıca bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

Ayrıca önemle belirtilmelidir ki; bu suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler de uygulanır.

5. Hürriyeti Tahdit Suçunda Etkin Pişmanlık (TCK m.110)

Ceza adalet sistemimiz, failin pişmanlık duyarak mağdurun daha fazla zarar görmesini engellemesini teşvik etmektedir. Etkin pişmanlık hükümleri uyarınca; kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu işleyen kişi, bu suç nedeniyle soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın, onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakacak olursa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. İndirimin uygulanabilmesi için serbest bırakma eyleminin "kendiliğinden" ve "güvenli bir yerde" yapılması esastır.

6. Sıkça Sorulan Sorular

Soru 1: Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikayete tabi midir?

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu kural olarak şikayete tabi suçlar arasında yer almaz. Bu nedenle savcılık makamı suçu öğrendiği andan itibaren re'sen (kendiliğinden) soruşturma başlatır ve mağdur şikayetinden vazgeçse dahi kamu davası devam eder.

Soru 2: Adam kaçırma suçu ile kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu aynı şey midir?

Evet, halk arasında "adam kaçırma" veya "alıkoyma" olarak ifade edilen eylemlerin Türk Ceza Kanunu'ndaki hukuki ve teknik karşılığı "Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma" suçudur.  

Soru 3: Etkin pişmanlık indiriminden faydalanmanın temel şartı nedir?

Etkin pişmanlık indirimi alınabilmesi için (TCK m.110 uyarınca) failin, yetkili makamlarca soruşturmaya başlanmadan önce mağdura hiçbir zarar vermeden onu kendiliğinden ve güvenli bir yere bırakması gerekmektedir. Soruşturma başladıktan sonra yapılan serbest bırakmalar bu özel indirim maddesi kapsamına girmez.  

Soru 4: Suçun silahla veya eski eşe karşı işlenmesinin cezaya etkisi nedir?

Suçun silahla işlenmesi veya üstsoy, altsoy, eş ya da boşandığı eşe karşı işlenmesi durumları suçun cezayı artıran nitelikli halleridir. Bu durumlardan birinin varlığı halinde faile verilecek temel ceza bir kat oranında artırılmaktadır. 

Av. Enes Samet ÖZTORUN