Nevrotik Bozukluk Tanısı Uzman Erbaşlığa Engel mi?

Uzman Erbaşlar; 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununa göre istihdam edilen Uzman Çavuş ve Uzman Onbaşıları kapsayan genel bir kavramdır.

Uzman Onbaşı; En az ilköğretim okulu veya dengi okul mezunu olup, muvazzaflık hizmetini müteakip, Türk Silâhlı Kuvvetlerinin devamlılık arz eden teknik ve kritik uzmanlık görev yerlerinde istihdam edilenleri,

Uzman Çavuş ise; En az lise veya dengi okul mezunu çavuşlar veya en az ilköğretim okulu mezunu olup, muvazzaflık hizmetini çavuş rütbesi ile tamamlayanlardan, muvazzaflık hizmetini müteakip Türk Silâhlı Kuvvetlerinin devamlılık arz eden teknik ve kritik görev yerlerinde veya çavuş kadro görev yerlerinde, bu Kanun esaslarına göre istihdam edilenler ile yönetmelikte belirtilen esaslara göre uzman onbaşılıktan uzman çavuşluğa geçirilenleri ifade etmektedir.

Kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından hazırlanan ve ilgisine göre Milli Savunma veya İçişleri Bakanlıklarınca onaylanan uzman onbaşı ve uzman çavuş kadrolarına göre her yıl alınacak uzman erbaşlarla ilgili kadro görev yerleri yayımlanarak duyurulmakta olup istekli olan ve yönetmelikte belirtilen niteliklere sahip kişiler tarafından yapılan başvurular üzerinden alımlar gerçekleştirilmektedir.

Nitekim; her yıl personel temini kapsamında ilgili kurumlarca temin gerçekleştirilmekte olup söz konusu Uzman Erbaş temini kapsamında başvuran adaylar bakımından birtakım şartlar aranmaktadır. İşbu şartlar Uzman Erbaş Yönetmeliğinde şu şekilde belirtilmiştir;

a) Türk vatandaşı olmak.

b) Eğitim şartı olarak;

1) Uzman onbaşı için en az ilköğretim okulu veya dengi okul mezunu olmak.

2) Uzman çavuş için en az lise veya dengi okul mezunu olup çavuş olarak askerliğini yapmış veya yapmakta olmak ya da en az ilköğretim okulu mezunu olup, muvazzaflık hizmetini çavuş rütbesi ile tamamlamış veya yapmakta olmak.

c) Tespit edilen görev yerinde ihtisas sahibi olmak.

ç) Sağlık durumunun uzman erbaşlığa elverişli olduğunu 31/10/2016 tarihli ve 2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğine uygun olarak belirlenmiş tam teşekküllü bir hastaneden alacağı raporla kanıtlamış olmak.

d) Askerlik hizmetini yapmakta iken müracaat edenler için uygun nitelik belgesi almış olmak.

e) Muvazzaflık hizmeti sırasında veya terhisinden itibaren beş yıl içinde ve müracaatın yapıldığı yılın Ocak ayının ilk günü itibarıyla yirmi yedi yaşını bitirmemiş olmak şartıyla; Millî Savunma Bakanlığı veya Jandarma Genel Komutanlığı yahut Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından alım için görevlendirilen birimlere müracaat etmek.

f) İstekli olmak.

g) İcra edilecek temel askerlik eğitimini başarıyla tamamlayanlar veya ilk atamaları doğrudan doğruya kıt’a veya birliklere yapılan uzman erbaşlar için 7/4/2021 tarihli ve 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmış olmak.

ğ) Askeri okullar ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına bağlı eğitim komutanlıklarından herhangi bir sebeple çıkmamış veya çıkarılmamış olmak, diğer okullardan disiplinsizlik nedeniyle çıkarılmamış olmak veya ortaöğretim kurumlarında örgün öğretim dışına çıkarma cezası almamış olmak.

h) Muvazzaf/sözleşmeli subay veya astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş veya bunların adayı olarak Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında görevli iken buralardan ayrılmamış veya çıkarılmamış olmak yahut görev yapmıyor olmak.

ı) Sözleşmeli erbaş/er yahut bunların adayı iken sözleşmesi kendi kusuru nedeniyle idarece feshedilmemiş olmak.

i) Devlet memurluğundan veya kamu görevinden herhangi bir nedenle çıkarılmamış olmak.

j) Taksirli suçlar hariç olmak üzere diğer suçlardan mahkemeler tarafından otuz günden daha fazla süreli hürriyeti bağlayıcı bir cezaya mahkûm edilmemiş olmak.

k) Taksirli suçlar nedeniyle altı ay veya daha fazla süre ile hürriyeti bağlayıcı bir cezaya mahkûm edilmemiş olmak.

l) Verilen ceza, ertelense, seçenek yaptırımlara çevrilse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilse veya affa uğrasa dahi; Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, yalan yere tanıklık, yalan yere yemin, cürüm tasniî, ırza geçmek, sarkıntılık, kız, kadın veya erkek kaçırmak, fuhşiyata tahrik, gayri tabiî mukarenet, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyeti kırıcı suçlar ile istimal ve istihlâk kaçakçılığı hariç kaçakçılık, resmî ihale ve alım ve satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma, firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat, isyan suçlarından dolayı mahkûm olmamak.

m) Firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat ve isyan suçlarından, 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununun 148 inci maddesinde belirtilen suçlardan hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi hapis cezasına ve/veya adli para cezasına hükmedilmemiş olmak.

n) Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının manevî şahsiyetine gölge düşürmemiş ve askerliğin şeref ve haysiyeti ile bağdaşmayacak fiil ve hareketlerde bulunmamış olmak.

o) Toplumca tasvip edilmeyen ve uygun görülmeyen kazanç yollarında çalışmamış ve halen çalışmıyor olmak.

ö) Terör örgütlerine veya Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı ya da bunlarla irtibatı olmamak.

p) Silah taşımaya veya silahlı görev yapmaya hukuki bir engeli bulunmamak.

r) Alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı nedeniyle tedavi görmemiş veya görmüyor olmak.

Mezkur yazımız bakımından önem ihtiva eden husus ise Uzman Erbaş temini kapsamında başvurucu adayın sağlık yönetmeliğine uygun olup olmaması durumu ve özellikle geçirilmiş nevrotik bozukluklar hususudur. Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin "Personelde aranacak nitelikler" başlıklı 6.maddesinin (ç) fıkrasında, "Sağlık durumunun uzman erbaşlığa elverişli olduğunu 31/10/2016 tarihli ve 2016/9431 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğine uygun olarak belirlenmiş tam teşekküllü bir hastaneden alacağı raporla kanıtlamış olmak." hükmüne yer verilmiştir.

Uzman Erbaş Yönetmeliğinde bahsedilen Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensubu olan personel, öğrenciler ve bunların adaylarının Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığındaki görevlere uyarlık bakımından sağlık yeteneklerini tespit etmek ve barışta ve savaşta yapılacak sağlık işlemlerini düzenlemektir. Nitekim; işbu yönetmeliğe aykırılık sadece temin kapsamındaki adaylar için değil mevcut personel ve öğrencileri de kapsamaktadır.

Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin 'Gruplandırma' başlıklı 5. Maddesinde;

"Askerlik çağına giren yükümlüler, yoklamaları sonucunda; askerliğe elverişli olanlar, geçici rahatsızlığı bulunanlar ve askerliğe elverişli olmayanlar olmak üzere üç gruba ayrılır.

a) Askerliğe elverişli olanlar: Sağlık yetenekleri bakımından hiçbir hastalığı bulunmayanlar ile hastalıkları, Hastalıklar Listesinin (A) dilimlerine girenlerdir.

b) Askerliğe elverişli olmayanlar: Hastalıkları, Hastalıklar Listesinin (B) ve (D) dilimlerine girenlerdir." hususlar belirtilmiş olup işbu yönetmeliğin eklerinde söz konusu dilimlere giren hastalıklara açıkça yer verilmiştir.

Nitekim Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin "Uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er alım muayeneleri" başlıklı 23. maddesinde;

"(1) Uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er adaylarının sağlık muayeneleri Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşlarında yapılır.

(2) Uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er adaylarında kronikleşebilecek ya da zamanla artabilecek nitelikte bir hastalık ve diskromatopsi bulunmamalı, görmeleri her iki gözde ayrı ayrı tashihli veya tashihsiz tam olmalı ve bunlar ruh sağlığı ve hastalıkları açısından tam sağlam olmalıdır.

(3) İkinci fıkradaki şartları taşıması koşuluyla; tanzim edilen raporlarda sağlam olanlar ile tespit edilen hastalığı Personel Adaylarının Hastalıklara Göre Değerlendirme Çizelgesinin “Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Erbaş/Er Adayları Değerlendirme Sütunu”ndaki karşılığı (+) artı işareti olan adaylar hakkında “Uzman Erbaş veya Sözleşmeli Erbaş/Er Olur” kararı verilir. Söz konusu Çizelgenin “Uzman Erbaş ve Sözleşmeli Erbaş/Er Adayları Değerlendirme Sütunu”ndaki karşılığı (A) diliminde (-) eksi işareti olanlar ile Hastalıklar Listesinin (B) ve (D) dilimlerinde olanlar hakkında “Uzman Erbaş veya Sözleşmeli Erbaş/Er Olamaz” kararı verilir." düzenlemelerine yer verilmiştir.

İşbu yazımız bakımından önem ihtiva eden husus ise adayın "Geçirilmiş nevrotik bozukluklar (anksiyete, depresif, obsesif spektrum, travma ve strese bağlı bozukluklar, somatoform, dissosiyatif, yeme bozuklukları ve bunların alt tipleri)" bakımından elenmesi durumudur.

Geçirilmiş nevrotik bozukluk geçmişine sahip kişiler hakkında "Uzman Erbaş olamaz" raporu düzenlenmesi ve adaylık başvurusun sonlandırılması öngörülmekteyken 10.10.2024 tarih ve 32688 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak yürürlüğe giren Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 28. Maddesiyle yönetmeliğe;

"AÇIKLAMA -1: Bu fıkra kapsamında ele alınabilecek ruhsal bozukluklarda hastalık öyküsü ve tıbbi kayıtlar dikkate alınarak geçmiş psikiyatrik tanı ile ilgili içerik, seyir ve prognostik faktörler değerlendirilir, gerekirse geçmiş psikiyatrik tanılara ilişkin epikriz talep edilir. Geçmiş psikiyatrik tanı reaktif ve tekrarlamayan bir durum gösteriyorsa ve üç aydan kısa süreli tedavi almışsa, geçmiş tıbbi kayıtlarda bu duruma ilişkin hastane yatışı, psikotik belirtiler, intihar girişimi, madde kullanımı, dürtüsellik, kendine zarar verici davranışlar tanımlanmıyorsa, hâlen ruhsal muayene ve/veya psikometrik inceleme sonuçlarına göre psikopatolojik bir unsur saptanmamışsa psikiyatri uzmanı tarafından “sağlam” kabul edilir.

AÇIKLAMA-2: Dış kaynaktan alınacak subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş/er adayları ile öğrenci adayları için AÇIKLAMA-1 de belirtilen şartlara ilaveten son üç yıla ait psikiyatrik bir tanı/tedavi kaydı da yoksa psikiyatri uzmanı tarafından “sağlam” kabul edilir." hususları eklenilmiştir.

Nitekim eklenilen bu hususlarla ilgili olarak güncel bir Bölge İdare Mahkemesi kararından bahsetmek gerekirse;

2023 yılı Uzman Erbaş Temini kapsamında başvuru yapan, ilgili sınavları başarı ile tamamladıktan sonra sağlık raporu işlemleri için Samsun Gazi Devlet Hastanesi'ne sevk edilen, anılan hastanece düzenlenen raporla sağlık şartlarını sağlamadığı ve uzman erbaş olamayacağı belirtilen, işbu rapora istinaden yeniden sağlık raporu işlemleri için sevk edildiği Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen raporda da sağlık şartlarını sağlamadığı ve uzman erbaş olamayacağı bildirilen adayın temin faaliyetleri kapsamında adaylık işlemleri sonlandırılmıştır.

Adaylık işlemlerinin sonlandırılması işleminin iptali ve işlem nedeniyle yoksun kalınan özlük ve parasal haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi talepli açılan idari işlemin iptali davasında Ankara 16.İdare Mahkemesince, davacının yönetmelik doğrultusunda Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesine sevki sağlanmış olup hazırlanan rapor doğrultusunda; davacının geçmişte geçirilmiş nevrotik bozukluk, yaygın, karışık anksiyete ve depresif bozukluk tanılarının bulunduğu ve ilaç reçete edildiği belirtilerek uzman erbaş olamaz kararı yönünde görüş verilmiş ve bu görüş doğrultusunda İlk Derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Nitekim işbu kararın istinaf edilmesi üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1.İdari Dava Dairesince verilen 16.04.2025 tarih, 2024/...E. Ve 2025/...K. Sayılı kararda;

"Her ne kadar dava konusu işlem tarihi itibariyle yukarıda belirtilen yönetmelikteki değişiklik yürürlüğe girmemiş olsa da, süresinde açılmış olan ve davam eden davalarda lehe olan düzenleme uyarınca karar verilmesi gerekmektedir.

Uyuşmazlığın esasının çözümlenebilmesi için gerekli görülüğünden; Dairemizin 24.12.2024 tarihli ara kararı ile SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nden; (...) tarihli ve (...) Sayılı "uzman erbaş olamaz" kararını belirten Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu düzenlenmiş ise de; yukarıda belirtilen 10 Ekim 2024 tarihli ve 32688 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanarak yürürlüğe giren Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 28 maddesiyle getirilen değişiklik uyarınca davacının "Ruh Sağlığı ve Hastalıkları" kısmı yönünden yeniden değerlendirilerek, davacının uzman erbaş olup olamayacağı hususunda hazırlanacak son durumunu bildirir Sağlık Kurulu Raporunun düzenlenmesinin istenilmesine" karar verilmesi üzerine, Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin (...) tarihli (...) Sayılı yazısı ile davacının bizzat sevkinden sonra gereğinin yapılacağı cevabı üzerine Dairemizin 13.02.2025 tarihli kararı ile davacının Hastanede hazır olmasının istenilmiştir. SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin (...) tarihli ve (...) Sayılı yazısı ekinde bulunan ve davacının hastaneye sevkinden sonra düzenlenen (...) tarihli ve (...) Sayılı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu ile "10.10.2024 tarihli 32688 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 9015 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Madde 28'e göre (son üç yıla ait psikiyatrik bir tanı/tedavi kaydı olmaması halinde psikiyatri uzmanı tarafından sağlam kabul edilir) psikiyatrik açıdan sağlamdır. Uzman Erbaş Olur." kararı yönünde görüş bildirildiği görülmektedir.

Bu durumda, SBÜ Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin (...) tarihli ve (...) Sayılı yazısı ekinde bulunan ve davacının hastaneye sevkinden sonra düzenlenen (...) Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu taraflara tebliğ edilmiş, taraflarca itiraz edilmeyen Sağlık Kurulu Raporunu kusurlandırıcı bir neden görülmediğinden hükme esas alınmış olup, davacının sağlık şartları uyarınca uzman erbaşlığa elverişli olduğu sonuç ve kanaatine varıldığından, uzman erbaşlığa elverişli olduğuna dair sağlık raporu alamadığı gerekçesi ile adaylık işleminin sonlandırılmasına ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında yer alan, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğuna ilişkin hüküm gereğince, hukuka aykırılığı saptanan işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı özlük ve parasal haklarının idarece tazmini Anayasal ve yasal bir zorunluluk olup, dava konusu işlem nedeniyle davacının yoksun kalınan özlük ve parasal haklarının dava tarihinden (...) itibaren yasal faiziyle birlikte hesaplanarak, davalı idarece davacıya ödenmesi gerekmektedir." hususları belirtilerek davacının istinaf başvurusun kabulüne kesin olarak karar verilmiştir.

İşbu kararda da görüleceği üzere çok dar bir alanda değerlendirilen kurallar bakımından, sonradan getirilen düzenlemelerle kişi yararına hususlar tesis edilmiştir. Lakin halihazırda güncel yönetmelik hükümlerine aykırı uygulamalara da rastlanılmaya devam edilmektedir. İşbu hususların değerlendirilmesi ve işlem tesis edilmesi bakımından idarece bir yetkiye sahip olunsa da idarece kullanılan yetki ve tesis edilen işlemlerin denetlenmesi bakımından kişilerin yargı yoluna başvurma hakları bulunmaktadır.

Söz konusu yönetmeliğe eklenen hususların süre bakımından uygulanması bakımından ise mezkur kararda; 10.10.2024 tarihinden önce mezkur hükümler doğrultusunda adaylığı sonlandırılan ancak süresinde açılmış olan ve devam eden davalarda da bu hükmün uygulanabileceği açıkça belirtilmiştir.