657 Memur Kınama Cezası (m.125/1-B) ve İptal Davası | Hukuk Rehberi


İçindekiler
657 Memur Kınama Cezası, Devlet Memurları Kanunu m.125/1-B uyarınca, memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun idare tarafından yazılı olarak bildirilmesidir. Amire saygısızlık, emirlere itiraz etmek veya kuruma ait resmi belgeyi kaybetmek gibi kusurlu fiiller kınama cezasını gerektirir. Memur, bu cezaya karşı 7 gün içinde yetkili disiplin kuruluna itiraz edebilir veya 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
1. 657 Memur Kınama Cezası Nedir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, kamu hizmetlerinin düzenli ve etkin bir şekilde yürütülmesi için memurlara yönelik çeşitli disiplin cezaları öngörmüştür. Memur Disiplin Cezaları arasında "Uyarma" cezasından bir derece daha ağır olan Kınama Cezası, memurun fiil ve davranışlarında kusurlu bulunduğunun resmi olarak tespiti ve uyarılmasıdır.
Devlet memurunun özlük dosyasına (siciline) işlenen bu disiplin soruşturması sonucu, kişinin ilerleyen kariyer aşamalarında, terfi süreçlerinde, yurtdışı veya özel görevlendirmelerinde karşısına çıkabilecek bir yaptırımdır. Bu sebeple haksız yere kınama cezası alan bir memurun, idare mahkemesi nezdindeki haklarını kullanarak süreci titizlikle yönetmesi kariyeri açısından hayati önem taşır.
2. Kınama Cezasının Nedenleri: Hangi Fiiller Kınama Gerektirir?
Devlet Memurları Kanunu referans alınarak, 657 sayılı Kanunun 125/1-B maddesinde kınama cezasını gerektiren fiil ve haller sınırlı sayıda tek tek sayılmıştır. İdarenin size isnat ettiği eylemin bu kapsama tam olarak girip girmediğinin tespiti, cezanın hukuka uygun olup olmadığını belirlemek açısından en önemli adımdır. İlgili kanun maddesi uyarınca kınama cezasını gerektiren haller şunlardır:
a) Kusurlu davranmak: Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında "kusurlu" davranmak. (Uyarma cezasındaki "kayıtsızlık" halinden daha ileri boyutta bir dikkatsizlik ve ihmal söz konusudur.)
b) Faaliyetleri bildirmemek: Eşlerinin, reşit olmayan veya mahcur olan çocuklarının kazanç getiren sürekli faaliyetlerini belirlenen sürede kurumuna bildirmemek. (Menfaat çatışmalarını önlemek amacıyla getirilen bildirim yükümlülüğünün ihlalidir.)
c) Amire saygısız davranmak: Görev sırasında amire hal ve hareketi ile saygısız davranmak. (Sözlü bir saygısızlık olmasa dahi, beden dili, tavır veya hareketlerle amirin otoritesini zedeleyici eylemleri kapsar. "Sözle saygısızlık" ise daha ağır olan aylıktan kesme cezası kapsamına girmektedir.)
d) İtibar sarsıcı davranışlarda bulunmak: Hizmet dışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak. (Memurun mesai saatleri haricinde, özel hayatında da memuriyetin saygınlığıyla bağdaşmayan hareketlerden kaçınması kuralının ihlalidir.)
e) Resmi araç ve gereci özel işlerinde kullanmak: Devlete ait resmi araç, gereç ve benzeri eşyayı kurumsal hizmet dışında kendi kişisel özel işlerinde kullanmak.
f) Resmi belge, araç ve gereci kaybetmek: Devlete ait resmî belge, araç, gereç ve benzeri zimmetli eşyayı özen eksikliği sebebiyle kaybetmek.
g) Kötü muamelede bulunmak: İş arkadaşlarına, maiyetindeki personele ve iş sahiplerine (hizmet alan vatandaşa) kötü muamelede bulunmak. (İletişimde ölçüsüz sertlik, nezaket dışı davranışlar veya kaba muamele.)
h) Sataşmak: İş arkadaşlarına ve iş sahiplerine söz veya hareketle sataşmak. (Çalışma ortamının huzurunu bozan laf atma, gereksiz polemik veya kışkırtıcı eylemler.)
ı) Genel ahlak ve edep dışı davranışlar: Görev mahallinde genel ahlak ve edep dışı davranışlarda bulunmak ve bu tür yazı yazmak, işaret, resim ve benzeri şekiller çizmek ve yapmak.
j) Verilen emirlere itiraz etmek: Amirin hukuka ve mevzuata uygun emirlerini yerine getirmemek için direnmek, gereksiz tartışmaya girmek veya itirazı alışkanlık haline getirmek.
k) Kasten borç ödememek: Borçlarını kasten ödemeyerek hakkında yasal yollara başvurulmasına neden olmak. (Piyasa veya kurumlara olan borçların keyfi olarak ödenmemesi sebebiyle memur hakkında icra takibi başlatılması ve bu durumun kamu itibarını zedelemesi durumudur.)
l) Çalışma düzenini bozmak: Kurumların huzur, sükûn ve çalışma düzenini sekteye uğratacak nitelikte eylemler.
m) Yetkisiz bilgi vermek: Yetkili olmadığı halde basına, haber ajanslarına veya radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç vermek.
Hukuki Bir Detay: Eğer idare tarafından tarafınıza isnat edilen eylem, 125. maddedeki kınama cezası listesinde tam olarak örtüşmüyorsa veya eyleminiz bir alt ceza olan "Uyarma" sınırlarında kalıyorsa, disiplin hukukundaki "suç ve cezaların kanuniliği ilkesi" (tipiklik şartı) gereğince verilen ceza hukuka aykırı olacaktır.
3. Memur Disiplin Cezalarında Savunma Hakkı
657 sayılı Kanunun 130. maddesi amirdir: "Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez."
Hakkınızda disiplin soruşturması başlatıldığında, yetkili disiplin amiri veya muhakkik tarafından size en az 7 günlük bir savunma süresi verilmesi zorunludur. Bu süre içerisinde yazılı olarak kendinizi savunmamanız veya ek süre talep etmemeniz halinde, kanunen savunma hakkından vazgeçmiş sayılırsınız. Savunma metninizin; olayın oluş şeklini somut delillerle ortaya koyan, emsal Danıştay ve İdare Mahkemesi kararları ile desteklenmiş, idare hukuku nosyonuna uygun bir dille profesyonelce hazırlanması cezanın henüz soruşturma aşamasında engellenmesi için kritik bir virajdır.
4. Kınama Cezasına İtiraz Süreci ve İptal Davası
Kınama cezası alan bir memur, kararın kendisine yazılı olarak tebliğ edildiği tarihten itibaren 7 gün içinde bağlı bulunduğu kurumun bir üst disiplin amirine veya yetkili disiplin kuruluna itiraz etme hakkına sahiptir. İtiraz makamı, dilekçeyi teslim aldıktan sonra 30 gün içinde kararını verir.
Eğer idari itirazınız reddedilirse veya ceza doğrudan uygulanırsa, idari yargı süreci başlar. 2010 yılında gerçekleştirilen Anayasa değişikliği ile kınama cezası dahil tüm disiplin cezalarına karşı yargı yolu açılmıştır. Memur, cezanın kesinleştiği tarihten itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açmalıdır.
Bu sürecin usul adımları, mahkemede izlenecek stratejiler ve emsal davalara ilişkin çok daha kapsamlı bilgi almak için Memur Disiplin Cezaları İptal Davası ve İtiraz Süreci başlıklı yazımızı incelemenizi öneririz.
5. Kınama Cezası Sicilden (Özlük Dosyasından) Ne Zaman Silinir?
Verilen kınama cezası ömür boyu özlük dosyanızda yer kaplamaz. Kınama cezasının idarece uygulanmasından itibaren 5 yıl geçtikten sonra memur, atamaya yetkili amirine dilekçe ile başvurarak bu cezanın özlük dosyasından silinmesini talep edebilmektedir. Memurun bu 5 yıllık süre içerisindeki hal ve hareketlerinin iyi olması ve disiplini bozacak yeni bir eyleme karışmamış olması, silinme talebinin onayı için aranan temel şarttır.
6. Avukatın Notu
Disiplin cezaları, sıradan kurum içi yazışmalar değildir. Memuriyet hayatınızı, unvan değişikliği şansınızı, tayin süreçlerinizi ve kurumsal imajınızı doğrudan etkileyen ciddi yaptırımlardır. Özellikle "amire saygısızlık", "çalışma düzenini bozmak" veya "kötü muamele" gibi yoruma son derece açık ve soyut kavramların yer aldığı maddeler üzerinden işlem tesis edildiğinde; idarenin takdir yetkisini objektif ve hukuka uygun kullanıp kullanmadığının İdare Mahkemeleri denetiminden geçirilmesi şarttır.
Vereceğiniz ilk savunma dilekçesinden, 7 günlük idari itiraza ve 60 günlük idari yargı iptal davasına kadar sürecin her bir aşaması, usul hukukunun sıkı şekil şartlarına tabidir. Hakkınızda başlatılan bir disiplin soruşturması veya tebliğ edilen bir kınama cezası varsa, herhangi bir süre veya hak kaybı yaşamamak adına konunun uzmanı bir idare hukuku avukatından profesyonel destek almanız en doğru strateji olacaktır. Süreci hukuki güvence altına almak ve haklarınızı korumak için iletişim bölümümüzden bize doğrudan ulaşabilirsiniz.
7. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kınama cezası alan memurun maaşından kesinti yapılır mı?
Hayır, kınama cezasının doğrudan mali bir yaptırımı yoktur. Memurun maaşından, ek ödemesinden veya döner sermayesinden ceza gerekçesiyle herhangi bir kesinti yapılamaz. Maaştan para kesilmesi, sadece kınamadan bir üst basamakta yer alan "Aylıktan Kesme" disiplin cezasının bir sonucudur.
Kınama cezası alan memur tayin isteyebilir mi?
Evet, kınama cezası kanunen tayin (yer değiştirme) hakkını doğrudan ortadan kaldıran bir ceza değildir. Atama ve yer değiştirme talebinde bulunabilirsiniz. Ancak kurum içi mülakatlarda, şube müdürlüğü gibi görevde yükselme adımlarında veya özel görevlendirmelerde özlük dosyasındaki kınama cezası, idarenin takdir yetkisi bağlamında aleyhinize değerlendirilebilir.
Savunma alınmadan kınama cezası verilebilir mi?
Kesinlikle verilemez. Anayasa'nın ve 657 sayılı Kanunun 130. maddesinin amir hükmü gereğince, memura iddiaları incelemesi ve cevaplaması için asgari 7 gün süre verilerek usulüne uygun savunması istenmeden verilen tüm disiplin cezaları, İdare Mahkemesince esasa dahi girilmeden salt "usul ve şekil sakatlığı" gerekçesiyle iptal edilir.
Kınama cezası mahkemeye verilir mi?
Evet. 2010 yılında yapılan Anayasa referandumu sonrasında, önceden yargıya kapalı olan "Uyarma" ve "Kınama" cezalarına karşı da idari yargı yolu (mahkeme süreci) tamamen açılmıştır. Cezanın kurum içinde kesinleşmesinin ardından 60 gün içinde bulunduğunuz yerin İdare Mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz.
Av. Enes Samet ÖZTORUN


