7068 Sayılı Kanun Polis ve Jandarma Disiplin Kurulları

İçindekiler

1. Disiplin Amirleri Kimlerdir?

2. Polis ve Jandarma Disiplin Kurulları

   3.1. Emniyet Teşkilatı Disiplin Kurulları

   3.2. Jandarma ve Sahil Güvenlik Disiplin Kurulları

3. Disiplinsizlikler ve Cezaların Kategorizasyonu

4. Disiplin Soruşturma Usulü ve Savunma Hakkı

5. Disiplin Ceza Puanı Sistemi ve Alışkanlık Haline Getirme

6. Zamanaşımı Süreleri: İdarenin Cezalandırma Sınırı

7. Kararların Kesinleşmesi, İtiraz ve Disiplin Cezasının İptali Davası

8. Sıkça Sorulan Sorular

   8.1. 7068 sayılı kanun kimleri kapsar?

   8.2. Disiplin amiri savunma için ne kadar süre vermelidir?

   8.3. Adli bir soruşturma disiplin sürecini durdurur mu? 

   8.4. Disiplin cezasına kaç gün içinde itiraz edilebilir? 

   8.5. Bir yılda kaç disiplin puanı alan meslekten çıkarılır?

   8.6. İdare mahkemesinde dava açma süresi nedir?

Disiplin hukuku, kamu hizmetlerinin etkin, verimli ve kesintisiz yürütülmesini sağlamak adına personelin uyması gereken kurallar bütününü ve bu kuralların ihlali durumunda uygulanacak yaptırımları içerir. Bu bağlamda, 7068 sayılı Kanun hem disiplin suçlarını hem de bu suçları soruşturma ve cezalandırma yetkisine sahip olan disiplin amirleri ile polis ve jandarma disiplin kurullarının yapılarını ayrıntılı bir biçimde tanımlamaktadır.

Disiplin Amirleri: Tanım, Hiyerarşi ve Yetki Dağılımı

7068 sayılı Kanun'un sistematiğinde disiplin amiri kavramı merkezi bir rol oynar. Kanuna göre disiplin amiri; personel hakkında disiplin cezası vermeye yetkili kılınmış ilk amiri ifade ederken; disiplin amirleri terimi, bu ilk amir ile birlikte kadro ve kuruluş yönünden bağlı bulunulan tüm üst amirleri kapsamaktadır. 

Disiplin Amirlerinin Soruşturma Açma Yetkisi

Disiplin amirleri, maiyetlerinden birinin disiplinsizlik teşkil eden bir fiilini öğrendiklerinde, bizzat veya görevlendirecekleri soruşturmacılar (muhakkik) vasıtasıyla disiplin soruşturması yapma yetkisine sahiptirler. 

Soruşturmacı tayin edilirken, hakkında soruşturma yürütülen personelin rütbe veya kıdemce üstü olması kuralı esas alınır. Bu durum, soruşturmanın tarafsızlığı ve hiyerarşik düzenin korunması açısından kritik önem taşır. Soruşturmacılar, disiplin amiri adına ifade alma, tanık dinleme, belge toplama ve kriminal inceleme yaptırma gibi geniş yetkileri haizdirler.

Disiplin amirlerinin cezalandırma yetkisi, personelin rütbesine ve amirin işgal ettiği makama göre çeşitlilik göstermektedir. Aşağıdaki tablo, Emniyet Genel Müdürlüğü personeline yönelik disiplin amiri yetkilerini göstermektedir:

Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli için de benzer bir hiyerarşik yetki tablosu mevcuttur. Bu kurumlarda müfrez görev yapan uzman erbaş ve astsubaylar dahi, belirli sınırlar dahilinde disiplin amiri yetkisi kullanabilmektedir.

Takdir Hakkının Kullanımı ve Hukuki Sınırları

Kanunun 6. maddesi, disiplin amirlerine ve kurullarına disiplin cezası uygularken geniş bir takdir hakkı tanımıştır. Ancak bu hak, ölçülülük, adalet ve hakkaniyet ilkeleri ile sınırlandırılmıştır. Takdir hakkı mutlaka gerekçeli olarak kullanılmalı ve şu hususlar göz önünde bulundurulmalıdır:

1. Disiplinsizliğin işleniş biçimi ve ağırlığı.

2. İşlendiği zaman ve yerin hizmete etkisi.

3. Personelin kusur derecesi (kast veya taksir).

4. Personelin geçmiş disiplin durumu ve sicili.

5. Samimi ikrar ve gösterilen pişmanlık.

   
   

Bu kriterler, disiplin yaptırımının sadece bir ceza değil, aynı zamanda personeli ıslah edici ve kurumun saygınlığını koruyucu bir araç olarak kullanılmasını sağlar. Takdir hakkının kaldırılması sonucunu doğuran herhangi bir idari karar alınamaz; bu durum, disiplin otoritesinin özgürlüğünü yasal sınırlar içinde korumayı amaçlar.

7068 Sayılı Kanun Polis ve Jandarma Disiplin Kurulları

7068 Sayılı Kanun Polis ve Jandarma Disiplin Kurulları, disiplin amirlerinin yetkisini aşan daha ağır cezaları (durdurma, meslekten çıkarma, devlet memurluğundan çıkarma) görüşmek ve karara bağlamakla görevli kolektif organlardır. Her teşkilatın kendi yapısına uygun kurul şemaları bulunmaktadır.

Emniyet Teşkilatı Disiplin Kurulları

Emniyet teşkilatında kurullar il düzeyinden genel müdürlük düzeyine kadar dört ana basamakta örgütlenmiştir.

1. İl Polis Disiplin Kurulu: Vali yardımcısı başkanlığında toplanır. İl hukuk işleri müdürü, il emniyet müdür yardımcısı, asayiş şube müdürü ve personel şube müdüründen oluşur. Bu kurul, polis memurları ve bekçiler hakkında tüm disiplin cezalarını; komiser sınıfı personel hakkında ise meslekten çıkarma dışındaki cezaları verir.

   
   

2. Eğitim ve Öğretim Kurumları Disiplin Kurulları: Kurum müdürü başkanlığında, en yüksek rütbeli üç amir ve bir öğretmenden oluşur. Öğrenciler ve kurum personeli hakkında karar verme yetkisine sahiptir.

   
   

3. EGM Merkez Disiplin Kurulu: Personel işlerinden sorumlu genel müdür yardımcısı başkanlığında; Personel Daire Başkanı, Teftiş Kurulu'ndan bir başmüfettiş, bir daire başkanı ve bir hukuk müşavirinden oluşur. Merkez teşkilatı personeli ve bazı rütbeli amirler hakkında karar merciidir.

   
   

4. EGM Yüksek Disiplin Kurulu: Emniyet Genel Müdürü başkanlığında; Bakan tarafından görevlendirilen iki genel müdür yardımcısı, Teftiş Kurulu Başkanı ve Birinci Hukuk Müşavirinden oluşur. En üst rütbeli personelin disiplin işleri ve meslekten çıkarma kararları burada görüşülür.

   
   

Jandarma ve Sahil Güvenlik Disiplin Kurulları

Jandarma ve Sahil Güvenlik teşkilatlarında disiplin kurulları, mülki idare temsilcileri ile askeri rütbeli personeli bir araya getiren hibrit bir yapıya sahiptir.

Bu kurullarda astsubayların disiplin işleri görüşülürken, kurula rütbece daha kıdemli bir astsubay üyenin katılması zorunluluğu getirilerek mesleki tecrübenin kurul kararlarına yansıması amaçlanmıştır.

Disiplinsizlikler ve Cezaların Kategorizasyonu

Kanunun 7. ve 8. maddeleri, kolluk personeline verilecek cezaları ve bu cezaları gerektiren fiilleri en ince ayrıntısına kadar sıralamaktadır. Disiplin suçları, hiyerarşik düzeni bozmaktan kamu malına zarar vermeye, görevde kayıtsızlıktan mesleğin onuruyla bağdaşmayan yaşam tarzlarına kadar geniş bir alanı kapsar.

Hafif ve Orta Dereceli Disiplinsizlikler

Uyarma ve kınama cezaları, genellikle personelin günlük mesai düzeni, kılık kıyafet temizliği ve nezaket kuralları ile ilgili aksaklıkları gidermek için kullanılır. Örneğin, silahını temiz tutmamak veya mesaiye geç gelmek uyarma cezasını gerektirirken; mesai arkadaşlarına saygısız davranmak veya mevzuata aykırı şekilde müracaatta bulunmak kınama cezasını gerektirir.

Aylıktan kesme cezası ise daha ciddi ihlalleri hedefler. Kanun, aylıktan kesme cezasını üç kategoride (3 güne kadar, 4-10 gün arası ve 11-15 gün arası) düzenlemiştir. Görev yerini izinsiz terk etmek, amirin uyarısına kayıtsız kalmak veya resmi belgeyi kaybetmek bu kapsamda değerlendirilir.

Ağır Disiplinsizlikler ve Meslekten Çıkarma

Kolluk teşkilatının hiyerarşik bütünlüğünü ve halk nezdindeki güvenilirliğini sarsan fiiller durdurma veya meslekten çıkarma ile cezalandırılır. 7068 sayılı Kanun’da durdurma cezaları "kısa süreli" (4, 6, 10 ay) ve "uzun süreli" (12, 16, 20, 24 ay) olarak ikiye ayrılmıştır.

Meslekten çıkarma cezası, personelin kolluk kariyerini tamamen sonlandırırken; devlet memurluğundan çıkarma, kişinin tüm kamu kurumlarında çalışma hakkını elinden alır. Özellikle işkence yapmak veya milli güvenliği tehlikeye düşüren yapılara (terör örgütleri gibi) destek vermek, devlet memurluğundan çıkarma sebebidir.

Disiplin Soruşturma Usulü ve Savunma Hakkı

7068 sayılı Kanun, disiplin soruşturmalarının keyfiyetten uzak, belirli bir usul dairesinde yürütülmesini emreder. Soruşturma süreci, fiilin öğrenilmesiyle başlar ve savunma hakkının kullandırılmasıyla devam eder.

Muhakkik Tayini ve İnceleme Süreci

Disiplin amiri, olayı araştırmak üzere kendisinden rütbece daha üst bir muhakkik görevlendirir. Muhakkik, olayla ilgili tüm delilleri toplar, tanıkları dinler ve varsa kamera kayıtlarını inceler. İfade alırken personele yemin ettirilemez ancak tanıklara yemin ettirilmesi zorunludur. Soruşturma sonunda hazırlanan rapor, disiplin amirine veya ilgili kurula sunulur.

Savunma Hakkı: Mutlak Bir Gereklilik

Kanunun 31. maddesine göre, savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Personele savunma yapabilmesi için verilen süre 7 günden az olamaz. Eğer personel bu süre zarfında savunma vermezse, hakkından vazgeçmiş sayılır.

Meslekten çıkarma istenen personel için süreç daha kapsamlıdır; ilgili personel dosyasını inceleyebilir, tanık dinletebilir ve disiplin kurulunda sözlü savunma yapabilir. Bu düzenlemeler, hukuk devletinin bir gereği olan "silahların eşitliği" ilkesini korumayı amaçlar.

Disiplin Ceza Puanı Sistemi ve Alışkanlık Haline Getirme

7068 sayılı Kanun'un en özgün yanlarından biri, disiplinsizliği bir "alışkanlık" olarak tanımlayan puan sistemidir. Bu sistemde, personelin aldığı her disiplin cezası, türüne göre belirli bir puan ile karşılık bulur.

Kanunun 12. maddesine göre;

• En son alınan cezanın kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yıl içinde 20 puan toplamak.

• Son beş yıl içinde 40 puan toplamak.

• Bir yıl içinde en az iki farklı disiplin amirinden toplam 12 defa ceza almak. durumlarında personel, disiplinsizliği alışkanlık haline getirdiği gerekçesiyle meslekten çıkarma cezası ile karşı karşıya kalır. Bu sistem, tekil ve ağır bir suçtan ziyade, sürekli kuralları ihlal eden personelin sistem dışına çıkarılmasını sağlar.

  
  

Zamanaşımı Süreleri: İdarenin Cezalandırma Sınırı

Disiplin hukukunda zamanaşımı, hukuki güvenliğin sağlanması ve idarenin cezalandırma yetkisini makul bir süre içinde kullanmaya zorlanması adına kritik bir müessesedir.

Soruşturma Açma Zamanaşımı

Disiplinsizliği teşkil eden fiilin, disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren;

• Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve durdurma cezalarında 1 ay.

• Meslekten çıkarma veya devlet memurluğundan çıkarma cezalarında 6 ay. içinde soruşturmaya başlanmalıdır. Bu süreler geçirildiğinde, idarenin soruşturma açma yetkisi zamanaşımına uğrar.

Ceza Verme Zamanaşımı

Fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl içinde disiplin cezası verilmezse, ceza verme yetkisi düşer. Burada "ceza verilmesi" ifadesinden kasıt, cezanın yetkili amir veya kurul tarafından tesis edilip onaylanmasıdır. Eğer bir mahkeme kararı ile disiplin cezası şekil yönünden iptal edilirse, idarenin kararın kesinleşmesinden itibaren 6 ay içinde yeniden değerlendirme yapma yetkisi bulunmaktadır.

Kararların Kesinleşmesi, İtiraz ve Disiplin Cezasının İptali Davası

Disiplin cezaları, sadece amir veya kurulun kararıyla değil, belirli onay süreçlerinden geçerek kesinleşir. Bu süreç, kararın bir süzgeçten daha geçmesini ve hatanın asgariye indirilmesini sağlar.

Onay Süreçleri

Emniyet teşkilatında il polis disiplin kurulunun meslekten çıkarma kararları, Valinin önerisi, EGM Yüksek Disiplin Kurulu'nun uygun görüşü ve Bakanın onayı ile kesinleşir. 

Jandarma ve Sahil Güvenlik teşkilatlarında da benzer şekilde, meslekten çıkarma kararları ilgili genel komutanlık yüksek disiplin kurulunun uygun görüşü ve Bakanın onayıyla yürürlüğe girer. Onaylanmayan kararlar, bir üst kurul olan Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulu'na gönderilerek kesin karara bağlanır.

İdari İtiraz ve Yargı Yolu

Disiplin amirleri tarafından verilen cezalara karşı, tebliğden itibaren 10 gün içinde bir üst disiplin amirine itiraz edilebilir. 

Vali, Emniyet Genel Müdürü veya Genel Komutanların doğrudan verdikleri cezalara karşı ise Bakanlık Yüksek Disiplin Kurulu'na itiraz yolu açıktır. İtiraz mercii kararı 30 gün içinde verir; cezayı kaldırabilir, hafifletebilir veya itirazı reddedebilir.

İdari yollar tükendikten veya doğrudan kurul kararlarıyla kesinleşen cezalara karşı 60 gün içinde İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilir. Bu davalarda "yürütmenin durdurulması" (YD) talebi, personelin maddi haklarının korunması ve rütbe kaybının önlenmesi açısından hayati öneme sahiptir.

Sonuç ve Değerlendirme

7068 sayılı Kanun, Türk kolluk sisteminde disiplin birliğini sağlayan, süreçleri kanuni bir çerçeveye oturtan kapsamlı bir düzenlemedir. Disiplin amirlerine tanınan geniş yetkiler, disiplin kurullarının kolektif yapısı ve yargı denetimi ile dengelenmeye çalışılmıştır. Ancak, özellikle personelin özel hayatı ile görev disiplini arasındaki ince çizginin korunması noktasında yargı içtihatlarının belirleyici rolü devam etmektedir. Disiplin süreçlerinin adil yönetilmesi, sadece hatalı personelin cezalandırılmasını değil, aynı zamanda dürüst ve özverili çalışan binlerce kolluk mensubunun kurumlarına olan güvenini ve liyakat sistemine olan inancını da pekiştirecektir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. 7068 sayılı kanun kimleri kapsar?

Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesindeki tüm memurlar ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesindeki subay, astsubay, uzman erbaş ve diğer memurları kapsar.

2. Disiplin amiri savunma için ne kadar süre vermelidir?

Disiplin amiri veya kurulu, personelin savunmasını yapabilmesi için en az 7 gün süre tanımak zorundadır.

3. Adli bir soruşturma disiplin sürecini durdurur mu?

Hayır, adli soruşturma veya kovuşturma disiplin soruşturmasının yürütülmesine ve ceza verilmesine engel teşkil etmez. Her iki süreç birbirinden bağımsız işler.

4. Disiplin cezasına kaç gün içinde itiraz edilebilir?

Disiplin amirleri tarafından verilen cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren 10 gün içinde bir üst disiplin amirine itiraz edilebilir.

5. Bir yılda kaç disiplin puanı alan meslekten çıkarılır?

En son disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde toplam 20 disiplin cezası puanı toplayan personelin ilişiği kesilir.

6. İdare mahkemesinde dava açma süresi nedir?

Disiplin cezasının kesinleşip personele tebliğ edilmesinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır.

Av. Enes Samet ÖZTORUN